Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) Çocuklarda Etkili midir?
Sakarya da bulunan danışanlarımızın ve anne babaların bize sıkça sormakta olduğu “Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) çocuklarda gerçekten etkili midir? ” sorusu hakkında merak edilen başlıkları ve cavapları bu makalede ele almak istedik.
Çocukluk dönemi, duygusal, bilişsel ve sosyal gelişimin temellerinin atıldığı kritik bir süreçtir. Bu dönemde yaşanan kaygılar, davranış sorunları, dikkat problemleri ya da özgüven eksiklikleri, zamanında desteklenmediğinde ilerleyen yaşlarda daha büyük problemlere dönüşebilir.
Bu noktada ebeveynlerin en çok merak ettiği sorulardan biri şudur: “Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) çocuklarda gerçekten etkili midir?”
Bilimsel araştırmalar, klinik gözlemler ve uzman deneyimleri bu soruya net bir şekilde “evet” yanıtını vermektedir. Bilişsel Davranışçı Terapi, çocuk ve ergen psikolojisinde en sık kullanılan ve etkinliği kanıtlanmış terapi yaklaşımlarından biridir.
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) Nedir?
Bilişsel Davranışçı Terapi; bireyin düşünceleri, duyguları ve davranışları arasındaki ilişkiyi temel alan bir psikoterapi yöntemidir. BDT’ye göre yaşanan birçok psikolojik problem, olayların kendisinden çok bu olaylara yüklenen anlamlardan kaynaklanır.
Çocuklarda BDT, yaşa uygun teknikler kullanılarak uygulanır. Oyunlar, hikâyeler, çizimler ve somut örneklerle çocuğun düşünce yapısı anlaşılır hale getirilir. Amaç; çocuğun olumsuz düşünce kalıplarını fark etmesi, duygularını tanıması ve işlevsel davranışlar geliştirmesidir.
BDT Çocuklarda Neden Etkilidir?
BDT’nin çocuklarda etkili olmasının temel nedenleri şunlardır:
- Yapılandırılmış ve hedef odaklıdır
Terapi süreci plansız ilerlemez. Belirlenen hedefler doğrultusunda adım adım ilerlenir. - Somut ve öğreticidir
Çocuklara sadece konuşma değil, beceri kazandırma odaklıdır. - Günlük hayata kolayca uyarlanabilir
Öğrenilen beceriler okulda, evde ve sosyal hayatta kullanılabilir. - Kısa ve orta vadede sonuç verir
Uzun yıllar süren belirsiz süreçler yerine, belirli bir zaman aralığında gelişim hedeflenir. - Aileyi sürece dahil eder
Özellikle çocuk terapilerinde ebeveyn rehberliği çok önemli bir yer tutar.7
BDT Hangi Çocukluk Sorunlarında Etkilidir?
Bilişsel Davranışçı Terapi, birçok çocukluk ve ergenlik dönemi probleminde başarıyla uygulanmaktadır:
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)
BDT, dikkat süresini artırma, dürtü kontrolü ve davranış düzenleme konusunda etkilidir. Özellikle dikkat eksikliği yaşayan çocuklarda planlama ve sorumluluk becerileri gelişir.
Kaygı Bozuklukları
Okul kaygısı, ayrılma kaygısı, sosyal kaygı ve sınav kaygısında BDT en etkili terapi yöntemlerinden biridir.
Öfke ve Davranış Problemleri
Çocuğun öfkesini tanıması, tetikleyicileri fark etmesi ve alternatif davranışlar geliştirmesi sağlanır.
Özgüven ve Benlik Algısı Problemleri
Olumsuz iç konuşmaların yerine daha gerçekçi ve destekleyici düşünceler yerleştirilir.
Depresif Belirtiler
Duygusal geri çekilme, isteksizlik ve motivasyon kaybı yaşayan çocuklarda olumlu etki gösterir.
Obsesif düşünceler ve takıntılar
Çocuğun düşünce-davranış döngüsü fark edilir ve kontrol altına alınır.
Çocuklarda BDT Nasıl Uygulanır?
BDT çocuklara yetişkinlerden farklı şekilde uygulanır. Yaş, gelişim düzeyi ve problem alanı mutlaka dikkate alınır.
- Küçük yaş gruplarında oyun ve hikâye temelli çalışmalar yapılır
- Düşünceler renkler, karakterler veya çizimler üzerinden anlatılır
- Davranışlar somut örneklerle ele alınır
- Ev ödevleri ve küçük uygulamalarla öğrenilenler pekiştirilir
Bu sayede çocuk, terapiyi bir “ders” gibi değil, kendini keşfettiği güvenli bir alan olarak algılar.
BDT Kalıcı Bir Değişim Sağlar mı?
Bu soru ailelerin en çok merak ettiği konulardan biridir. BDT’nin en güçlü yönlerinden biri, çocuğa sadece anlık rahatlama değil, hayat boyu kullanabileceği beceriler kazandırmasıdır.
Çocuk;
- Duygularını tanımayı
- Olumsuz düşüncelerle baş etmeyi
- Problem çözmeyi
- Kendini sakinleştirmeyi
- Alternatif davranışlar geliştirmeyi
öğrenir. Bu beceriler ilerleyen yaşlarda da kullanılabildiği için BDT kalıcı etki sağlar.
Ailelerin BDT Sürecindeki Rolü Nedir?
Çocuklarda terapinin başarısı büyük ölçüde aile desteğine bağlıdır. BDT sürecinde ebeveynler:
- Evde tutarlı bir yaklaşım sergilemeli
- Öğrenilen becerileri desteklemeli
- Olumlu davranışları fark edip pekiştirmeli
- Eleştirmek yerine rehberlik etmelidir
- Aile ve terapist iş birliği, çocuğun gelişim hızını ciddi şekilde artırır.
Bilişsel Davranışçı Terapi Çocuklara Faydalı mı ?
Genel olarak BDT, birçok çocuk için güvenli ve etkili bir yöntemdir. Ancak her çocuk özeldir. Bu nedenle mutlaka uzman bir psikolog tarafından değerlendirme yapılmalı ve çocuğa özel bir terapi planı oluşturulmalıdır.
Bazı durumlarda BDT, farklı terapi yaklaşımları veya psikiyatrik destekle birlikte uygulanabilir.
Sonuç: BDT Çocuklarda Gerçekten Etkili midir? Bilişsel Davranışçı Terapi Çocuklara Faydalı mı ?
Bilimsel veriler, klinik deneyimler ve aile geri bildirimleri açıkça göstermektedir ki:
Bilişsel Davranışçı Terapi çocuklarda gerçekten etkilidir.
Doğru zamanda, doğru yöntemle ve uzman desteğiyle uygulandığında; çocukların duygusal dayanıklılığı artar, davranış sorunları azalır ve sağlıklı bir gelişim süreci desteklenir.
Eğer çocuğunuzda dikkat eksikliği, kaygı, davranış problemleri veya özgüven sorunları gözlemliyorsanız, erken dönemde profesyonel destek almak geleceğe yapılacak en değerli yatırımlardan biridir. Sakarya çocuk psikoloğu olarak Uzman Psikolog Oğuzhan Kaplan ile iletişime geçerek bilgi ve randevu alabilirsiniz